Wie weleens over het Lucasbolwerk of rond het Westplein in Utrecht wandelt, ziet een wereld die velen liever voorbijlopen. Voor Wouter Versteegen, casemanager bij ACT (ggz-agoog) en Steffen Hoogeveen (casemanager) van Altrecht is dit hun dagelijkse werkplek. Als onderdeel van het ‘Eropaf-team’, een ketensamenwerking, zoeken zij de mensen op die de zorg de rug toe hebben gekeerd. Niet met een wijzend vingertje, maar met een stroopwafel, een luisterend oor en een flinke dosis geduld.
Een plan in plaats van wegsturen
Het team ontstond ruim twee jaar geleden, toen de overlast op het Lucasbolwerk (zie afbeelding) de spuigaten uitliep. Er zaten soms wel zeventig gebruikers bij elkaar. “Mensen durfden er niet meer langs,” vertelt Steffen. “Maar alleen wegsturen door de politie lost niets op. De problematiek verschuift dan gewoon naar een andere plek.
De oplossing bleek een unieke ketensamenwerking: onder andere Altrecht, Jellinek, de gemeente, politie, Lister en de Tussenvoorziening sloegen de handen ineen. Inmiddels lopen de hulpverleners twee tot drie keer per dag een ronde langs ´bekende´ plekken. Het doel? Zorgmijders opsporen en ze weer terugleiden naar de juiste plek, zodat zowel de stad als de cliënt zelf weer veilig is.
Eerst verbinding, dan zorg
Waarom kies je voor een werkplek in de ‘goot’ van de samenleving? Voor Steffen en Wouter is het antwoord simpel: “Niemand kiest voor dit leven,” legt Wouter uit. “Ik heb een zwak voor de mensen in het afvoerputje van de stad. Als je het verhaal achter de mens kent, krijg je automatisch begrip. Het kan echt iedereen overkomen dat je leven ontspoort.”
Het team probeert het wantrouwen tegen instanties te doorbreken door er simpelweg te zijn. Steffen: “Het gaat om de kleine dingen. Ik hou bijvoorbeeld van mooie sneakers en als ik daar dan een opmerking over krijg, probeer ik daar verbinding mee te creëren. Wouter gaat nooit op pad zonder een pak stroopwafels in zijn tas. We praten eerst over het weer of over hun dag en pas later over de zorgvraag. We willen vooral dat ze zich weer even mens voelen. Soms betalen we uit eigen zak een broodje of kunnen ze bij ons komen douchen.”
Agressie hoort er niet bij
Werken met deze doelgroep brengt risico’s met zich mee. Toch zijn de mannen stellig: agressie hoort er níét bij. Dankzij het door Altrecht ontwikkelde agressieprotocol, waar het team zelfs landelijk voorloper in is, gaan ze altijd goed voorbereid op pad. “We geloven niet dat je agressie maar gewoon moet accepteren omdat je hulpverlener bent,” zegt Steffen. “Dat is niet eerlijk naar jezelf, maar ook niet naar de cliënt.”
Het protocol helpt hen om vooraf situaties in te schatten: wie voelt zich vandaag sterk genoeg? Is een locatie ‘rood’, ‘oranje’ of ‘groen’? Door vooraf scenario’s door te nemen en technieken te oefenen om situaties te de-escaleren, staan ze steviger in hun schoenen. Dat straalt rust uit, wat de kans op incidenten ook weer verkleint. En áls er iets gebeurt, doen we altijd aangifte en er volgt altijd een herstelgesprek. “We normaliseren het nooit,” vult Wouter aan.
Succesvolle methode voor de hele stad
Na twee jaar kunnen we een duidelijke conclusie trekken: de inzet van het Eropaf-team werkt. Wat begon als een plan om de grote groepen op het Lucasbolwerk aan te pakken, is uitgegroeid tot een succesvolle methode voor de hele stad. De enorme groepen van vroeger zijn verdwenen. Niet omdat de mensen er niet meer zijn, maar omdat ze (terug)begeleid zijn naar de juiste plekken.
“We zien dat de overlast in de stad echt is afgenomen,” vertelt Steffen. “En dat zie je terug in de cijfers.” Er is berekend dat de stad nu veel minder geld kwijt is aan de gevolgen van overlast dan in de jaren hiervoor. Door de cliënten direct te helpen, zijn er minder dure politie-inzet en noodmaatregelen nodig. Het team heeft in twee jaar tijd bewezen dat ze een gat in de zorg hebben gedicht. Andere gemeenten kijken inmiddels mee naar Utrecht om te leren hoe zij dit ook in hun eigen gemeente kunnen invoeren.
Korte lijnen
De kracht van het Eropaf-team zit in de korte lijntjes. Tijdens de wekelijkse vergadering mogen ze, dankzij een speciaal convenant, privacygevoelige informatie delen om iemand sneller te helpen. “We leren veel van de andere partners en wie we voor welk probleem kunnen inzetten,” vertelt Steffen. “En andersom geven wij voorlichting over de mogelijkheden binnen de psychiatrie. We vullen elkaar aan.”
De successen zijn soms klein, maar groots in betekenis. Een cliënt die na tien jaar gedwongen opname uit zichzelf even gedag komt zeggen, of een man die via de samenwerking met Lister eindelijk een stabiele woonplek krijgt. “Elke dinsdag vieren we de kleine succesjes,” zegt Wouter met een glimlach. “Of iemand nu twee weken clean is of voor het eerst in tijden de voordeur 10 centimeter voor ons openzet: dat is waar we het voor doen en hoe we dit werk elke dag kunnen volhouden.”
