Veel mensen met een bipolaire stoornis gebruiken levenslang medicatie om episodes te voorkomen. Toch blijkt uit onderzoek dat een deel van de mensen met deze diagnose geen medicatie (meer) gebruikt. Hoe doen zij dat? En wat kunnen we van hen leren? Psychiater in opleiding Maartje van Dijk-Nelissen (UMCU) en haar promotor, psychiater Eline Regeer (Altrecht) vertellen hierover.
Waarom besloten jullie specifiek onderzoek te doen naar deze groep?
Maartje: “In de richtlijnen staat dat onderhoudsbehandeling met medicatie, zoals lithium, de standaard is. Uit het NEMESIS onderzoek (onderzoek naar het voorkomen van psychische aandoeningen in de Nederlandse bevolking) blijkt dat ongeveer de helft van de mensen die voldoen aan de criteria van een bipolaire stoornis in de 12 maanden voor het interview geen medicatie gebruikt. Dat riep bij ons vragen op. Is deze groep simpelweg ‘genezen’, of gaan ze op een andere manier met hun kwetsbaarheid om?”
Wat was de kernvraag van jullie onderzoek?
Eline: “Onze hypothese was dat mensen die zonder medicatie stabiel blijven, andere strategieën gebruiken om hun balans te bewaken. We hebben twee groepen deelnemers van 55 jaar en ouder vergeleken: een groep die medicatie gebruikt en in zorg is bij de polikliniek ouderen van InGeest en een groep die meer dan 5 jaar geen medicatie gebruikt en niet in zorg is. We wilden weten of er verschillen waren in de ernst van de ziektegeschiedenis en in de manier waarop zij met stressvolle situaties omgaan.”
Wat zijn de belangrijkste bevindingen uit de vergelijking?
Maartje: “Het eerste dat opviel, is dat de groep die geen medicatie gebruikt vaker een bipolaire I stoornis heeft, en een ernstiger ziekteverloop heeft gehad. Zij waren in het verleden vaker en ernstiger ziek dan de groep met medicatie. Daarnaast rapporteerden zij vaker jeugdtrauma.”
Hoe ‘doen’ ze het dan, die groep zonder medicatie?
Eline: “Dat is het meest interessante aspect. We zagen dat de groep zonder medicatie vaak een actievere copingsstijl heeft. Dat betekent dat zij in stressvolle situaties hun problemen actief aanpakken en oplossen. Het zou dus kunnen dat zij scherper zijn op vroege signalen en zo de kleinste schommelingen in hun stemming aanpakken voordat het een echte episode wordt.”
Betekent dit dat er minder medicatie moet worden voorgeschreven?
Maartje: “Zeker niet standaard. Medicatie blijft een hoeksteen van de behandeling voor velen. Maar dit onderzoek laat wel zien dat we meer oog moeten hebben voor de individuele verschillen. Voor een specifieke groep kan het, onder begeleiding en met sterke zelfmanagementvaardigheden, een optie zijn om zonder medicatie stabiel te blijven. Het opent het gesprek over ‘passende zorg’ op maat.”
Wat is de belangrijkste les voor de huidige praktijk bij Altrecht?
Eline: “Het laat opnieuw zien dat goede behandeling verder gaat dan medicatie. We moeten patiënten helpen expert te worden in hun eigen balans. Of je nu wel of geen medicatie gebruikt: inzicht in je eigen triggers en het ontwikkelen van persoonlijke strategieën is essentieel voor een goede kwaliteit van leven op de lange termijn. Onlangs zijn we bij Altrecht ook gestart met de Balanspoli.
Over het onderzoek
Het artikel “Coping styles and personality traits in older age bipolar disorder living without prophylactic medication” verscheen onlangs in de Journal of Affective Disorders. Het onderzoek is een samenwerking tussen het UMCU, GGZ inGeest en Altrecht en werpt nieuw licht op het lange-termijnverloop van een bipolaire stoornis bij ouderen.
Lees ook ons artikel over de voorloper van dit onderzoek.
