Martijn: “Ik heb veel inzicht gekregen in wat ik heb”

Martijn heeft een persoonlijkheidsstoornis waarvoor hij ruim twintig jaar allerlei therapeuten bezocht. Zijn leven ging op en af, maar na de financiële crisis raakte hij zowel psychisch als praktisch diep in de problemen. Nu, na anderhalf jaar therapie bij Altrecht, kan hij eindelijk zeggen dat zijn leven in rustiger vaarwater is geraakt.

Begin twintig was hij toen hij voor het eerst in een depressie raakte. De eerste van vele, en de ergste, zegt Martijn (46), “al kwam dat misschien ook doordat ik nog niet eerder een depressie had meegemaakt en die daardoor nogal rauw op mijn dak viel.” Het was het begin van een worsteling die meer dan twintig jaar zou duren. Gedurende die tijd bezoekt hij af en aan meerdere psychologen. Ondanks zijn problemen gaat het hem qua werk jarenlang redelijk voor de wind. Hij heeft een eigen bedrijf; hij runt een groothandel in keukengerei. Dat loopt goed. “Er zijn periodes geweest dat ik misschien wel drie tot vier keer modaal verdiende.” In 2009 raakt hij mede door de financiële crisis in de problemen. “Uit paniek ben ik toen taxi gaan rijden. Dat ging redelijk, maar het was niet het inkomen dat ik gewend was.”

In de jaren die volgen, stort Martijns leven als een kaartenhuis in elkaar. “Ik kon mijn hypotheek niet betalen en ik kwam niet in aanmerking voor een uitkering.” Zijn twee huizen, hij bewoont het ene en verhuurt het andere, worden verkocht via een executieverkoop, waardoor hij ook nog eens zijn opgebouwde lijfrentepolissen verliest. Ook thuis loopt het niet goed: door alle spanningen raakt zijn relatie uit. “Mijn ex en ik spraken een goede omgangsregeling af voor onze zoon, maar ik was heel bang dat contact te verliezen, ofwel door mezelf of door mijn ex.”

Intensieve therapie

Ten tijde van alle problemen bezoekt Martijn eens in de twee, drie weken een psycholoog. Die vindt uiteindelijk dat Martijn bij hem niet meer aan het juiste adres is en dat hij andere, intensievere hulp nodig heeft. “Via hem ben ik toen bij Altrecht terechtgekomen.”

Tijdens de intake wordt bevestigd dat Martijn een persoonlijkheidsstoornis heeft. Welke dat is, houdt hij liever voor zichzelf. Hij kampt met depressies en angstaanvallen, vermijdt conflictsituaties en heeft moeite met gezag.

De therapie die volgt, duurt zo’n anderhalf jaar. “Dat was heel intensief: ik had twee halve dagen per week groepstherapie en een uur per week individuele therapie.” Bij een van de twee groepssessies worden situaties besproken waar elk mens mee te maken kan krijgen. Vervolgens worden de gedachten en gevoelens besproken die iemand met een persoonlijkheidsstoornis ervaart in zo’n situatie. “Dat was voor mij heel herkenbaar. Bijvoorbeeld dat ik bij een balie kom voor iets en me al bij voorbaat schrap zet voor eventuele nare dingen die er verteld gaan worden. Dat klopt niet. Mensen zonder persoonlijkheidsstoornis hebben dat wantrouwen niet. Waar komt dat wantrouwen door?”

Oorsprong zoeken

Tijdens de andere groepstherapie vertellen de groepsgenoten aan elkaar over situaties waar ze moeite mee hebben. “Bijvoorbeeld dat je in de auto zit, dat een ander naar je toetert omdat je niet snel genoeg doorrijdt en dat je daardoor, in die auto, heel boos wordt. Vervolgens bespraken we samen met de therapeut waarom de groepsgenoot zich daar rot over voelde, of dat terecht was en wat diegene er aan kon doen. Afleiding zoeken door de radio aan te zetten bijvoorbeeld. Ook bespraken we hoe de andere groepsleden zich in zo’n geval zouden voelen en wat we zouden kunnen doen om ons beter te voelen. Degene die het betreft, kiest dan vier tips van de anderen en probeert die in praktijk te brengen. En dat werkt echt.”

Hij heeft ook veel aan zijn groepsgenoten bij zijn zoektocht naar de oorsprong van zijn stoornis. Een persoonlijkheidsstoornis heeft ten eerste een erfelijke component, je moet er aanleg voor hebben, maar vaak is er ook iets in de jeugd wat de stoornis doet ontwaken. “Bij veel van mijn groepsgenoten was dat heel duidelijk; seksueel misbruik of mishandeling bijvoorbeeld. Dat speelde bij niet, gelukkig. Maar doordat er niets duidelijk aanwijsbaars was, heb ik lang gezocht naar de oorzaak. Uiteindelijk kwam ik tot de conclusie dat mijn opvoeding deel is van de oorzaak. Ik heb een heel strenge opvoeding gehad en kreeg van mijn vader nooit een schouderklopje. Integendeel: hij benoemde altijd wat ik niet goed had gedaan. Dat werkt voor een kind heel ondermijnend. Er zijn waarschijnlijk meer oorzaken voor mijn stoornis, maar mijn opvoeding heeft zeker een rol gespeeld. Toen ik dat eenmaal snapte, kon ik er veel gemakkelijker mee omgaan, precies zoals mijn groepsgenoten me hadden verteld. Dat heb ik tijdens de therapie geleerd.”

Kastje-muur

Behalve dat de therapie heel intensief is, is er nog een ander kenmerkend aspect: alle problemen van de patiënt worden tegelijk aangepakt. In het geval van Martijn betekent het dat hij wordt ondersteund bij de aanpak van zijn schulden en het zoeken naar geschikte, betaalbare woonruimte. “Ik had zelf ook al een paar keer bij allerlei instanties aangeklopt, maar ik werd van het kastje naar de muur gestuurd. De maatschappelijk werker heeft toen een paar telefoontjes gepleegd en toen kwam er wel beweging in de zaak. Dat was voor mij opnieuw een bevestiging dat ik bij Altrecht aan het juiste adres was met mijn problematiek.”

Waar Martijn echter niet aan wilde, ondanks stevig aandringen van Altrecht, was zijn netwerk betrekken bij zijn therapie. “Nee, dat wilde ik echt per se niet. Ik heb een paar mensen om me heen met wie ik goed contact heb en ik wil hen niet tot last zijn.”

Inzicht

In het najaar van 2018 heeft Martijn de therapie afgerond. Zijn leven is tot rust gekomen, vindt hij zelf. Hij woont in een sociale huurwoning en krijgt een bijstandsuitkering. Hij heeft, op aanraden van zijn maatschappelijk werker met wie hij nog steeds contact heeft, zijn taxibedrijf opgedoekt, zodat hij voor die uitkering in aanmerking zou komen. Helemaal terug naar nul dus, waardoor hij een uitweg heeft uit zijn praktische problemen. “Ik hoop binnenkort te worden toegelaten tot de schuldsanering, zodat ik over drie jaar schuldenvrij ben.”

Al met al is hij, relatief gezien, blij met waar hij nu staat. “Ik heb veel inzicht gekregen in wat ik heb, waarom ik bepaald gedrag vertoon en waar dat vandaan komt. Bij eerdere therapieën ontbrak dat inzicht, dat heb ik echt gemist. Nu ik me er bewust van ben, kan ik er ook naar handelen. Ook het inzicht dat ik kwetsbaar ben door mijn stoornis, is heel belangrijk. Ik weet nu dat ik mezelf niet moet blootstellen aan bepaalde situaties. Mijn klachten zijn sterk afgenomen en ik ben nog steeds aan het leren en aan het oefenen. En, heel belangrijk, daarin mag ik mild zijn voor mezelf: ik heb het verkeerd gedaan, volgende keer beter.”

De nieuwe aanpak van Altrecht: GIT-PD

Martijn heeft bij Altrecht een therapie gekregen volgens het GIT-PD-model. Dat staat voor Guideline Informed Treatment – Personality Disorders. Het belangrijkste verschil met de traditionele aanpak is dat de problematiek van patiënten integraal wordt aangepakt. “In het verleden kregen patiënten met een persoonlijkheidsstoornis te horen dat ze bijvoorbeeld eerst aan de slag moesten met hun verslaving of schulden voordat ze in aanmerking kwamen voor psychotherapie”, vertelt Helga Aalders, klinisch psycholoog en leidinggevende van de zorgeenheid Persoonlijkheidsstoornissen bij Altrecht. “Nu bieden we een integrale behandeling, met name via groepstherapie, waarin we medische, psychologische en sociaal-maatschappelijke problemen allemaal tegelijk aanpakken, op een intensieve wijze.”

Lees meer over GIT-PD