Een gebeurtenis die een intens gevoel van machteloosheid oproept bij de persoon in kwestie noemen we traumatisch. Daarbij zorgt de gebeurtenis voor een acute verstoring in het leven. De normale loop van het bestaan wordt doorbroken. Had de persoon tot aan de gebeurtenis het vooruitzicht op een leven dat zich in een bepaalde lijn zou ontwikkelen, daarna ervaart hij of zij het leven als compleet gewijzigd.
Er zijn heel veel gebeurtenissen die tot trauma's kunnen leiden, maar er worden twee typen onderscheiden.
Acute, onverwachte schokkende gebeurtenissen (bijvoorbeeld een ernstig auto-ongeluk of brand, maar ook een scheiding) worden type I trauma genoemd. Er is sprake van een eenmalige traumatische ervaring die duidelijk is afgebakend.
Schokkende gebeurtenissen die veel langer duren (bijvoorbeeld ernstige verwaarlozing, seksueel misbruik, huiselijk geweld of, bij vluchtelingen, oorlogsgeweld) en die zich kenmerken door permanente dreiging en zich herhalende schokkende ervaringen zijn het type II-trauma.
Dat iemand na een ongeluk trillend naast de auto staat is logisch. Dat iemand een tijdje bang is voor vuur na een brand in huis is ook niet vreemd. Er is tijd nodig voor de verwerking van wat er is gebeurd. Als die verwerking te lang duurt, of helemaal uitblijft, is er sprake van een trauma. De betrokkene kan niet meer normaal functioneren, bijvoorbeeld omdat hij probeert bepaalde alledaagse situaties te ontwijken.
Kinderen kunnen op heel verschillende manieren reageren op traumatische gebeurtenissen. Per leeftijdscategorie valt een aantal zaken op.
Peuters en kleuters worden bijvoorbeeld prikkelbaar en ze krijgen slaapproblemen en lichamelijke ziekteverschijnselen, zoals diarree. Naast angstig en teruggetrokken gedrag en separatieangst kan er ook sprake zijn van terugval in kinderlijk gedrag (bijvoorbeeld weer in bed plassen of op de duim zuigen) en van woede-uitbarstingen. Lagere schoolkinderen kunnen nachtmerries krijgen of de gebeurtenis steeds weer opnieuw beleven. Sommige kinderen trekken zich helemaal terug in een eigen wereld, andere worden juist agressief. Ook kunnen zich problemen voordoen op school door bijvoorbeeld concentratieproblemen.
Adolescenten kunnen of erg meegaand en teruggetrokken worden of juist erg agressief en opstandig. Dit kan leiden tot conflicten met ouders en problemen op school.
Posttraumatische stress. De reacties op een traumatische gebeurtenis kunnen direct na de gebeurtenis ontstaan. Maar het kan ook gebeuren dat de reactie pas (veel) later komt. Deze vorm van trauma heet posttraumatische stress en komt vaak voor na langdurige stresssituaties als (oorlogs)geweld of seksueel misbruik. Kenmerkend voor posttraumatische stress is de herbeleving van het gebeurde (in nachtmerries, flashbacks of herhalend spel), overdreven waakzaam zijn en het vermijden van situaties die aan de gebeurtenissen doen denken.
Seksueel misbruik van een kind is een traumatische ervaring. Zowel voor het kind als voor de betrokken ouder(s). Het is een onderwerp waar het kind en de ouders het liever niet over willen hebben, maar als het is gebeurd dringt het zich steeds weer op.
Onder seksueel misbruik verstaan we gedwongen worden om seksuele handelingen - van aanraking tot verkrachting - te ondergaan, gedwongen worden om seksuele handelingen uit te voeren en/of
gedwongen worden om getuige te zijn van seksuele handelingen.
De daders zijn veelal mannen. Soms zijn het familieleden of bekenden, maar het kan ook gaan om vreemden.
Gevolgen. Seksueel misbruik kan veel geestelijke en ook lichamelijke gevolgen hebben. Kinderen kunnen last krijgen van onder andere:
• Angst om alleen te zijn, om naar de wc te gaan, om langs bepaalde plekken te lopen;
• Onzekerheid over zichzelf, het uiterlijk, de eigen gezondheid;
• Schaamtegevoel, bijvoorbeeld over het eigen lichaam, over bloot-zijn;
• Schuldgevoel over wat is gebeurd;
• Slaapproblemen zoals inslaapproblemen of nachtmerries;
• Woedebuien op voor ouders onverwachte momenten;
• Teruggetrokken gedrag, zoals verdrietig zijn, zich afsluiten;
• Geseksualiseerd gedrag zoals overmatige belangstelling voor seksualiteit, seksueel getinte spelletjes doen;
• Lichamelijke problemen zoals buikpijn of bedplassen.
lees voor
