Het is normaal dat kinderen zich tegen volwassenen verzetten. Ook liegen, vechten en pesten komen wel eens voor bij kinderen die zich normaal ontwikkelen. Maar als dit gedrag langere tijd voortduurt en het duidelijk een ongunstige invloed heeft op het functioneren van het kind, kan er sprake zijn van een oppositioneel-opstandige of een antisociale gedragsstoornis.
Oppositioneel-opstandig gedrag (oppositional defiant disorder, afgekort ODD) is gedrag waarbij het kind zich verzet tegen de leiding van volwassenen, zoals weigeren om te doen wat wordt gevraagd of driftig reageren op correcties en verboden. Ook kan het kind doen alsof het iets niet gehoord heeft, iets is vergeten of iets net anders doen dan werd gevraagd.
Antisociaal gedrag (conduct disorder, afgekort CD) is gedrag van het kind waarbij anderen geweld wordt aangedaan, bijvoorbeeld vechten en stelen. bedreigen, liegen of spijbelen.
Agressief gedrag. Gedrag is agressief als met opzet schade wordt toegebracht aan een andere persoon of aan een voorwerp, bijvoorbeeld door slaan, schoppen of vernielen of gedrag waarvan andere mensen veel last ondervinden zoals pesten, schreeuwen, uitschelden en bedreigen.
Gedragsstoornissen kunnen verschillende oorzaken hebben, die elkaar ook onderling kunnen versterken. De oorzaak van een gedragsstoornis kan liggen in de opvoeding van het kind. Als ouders bijvoorbeeld onvoldoende regels stellen of als ze inconsequent en vaak hard straffen of weinig toezicht houden op het doen en laten van hun kind, dan kan dat leiden tot een ODD of CD. Deze opvoedingskenmerken kunnen voor een deel samenhangen met eigenschappen van de ouders, zoals gedeprimeerdheid of prikkelbaarheid, psychiatrische problemen, delinquentie of huwelijksproblemen.
Agressief gedrag kan ook voortkomen uit het overnemen van slechte voorbeelden. Dit kunnen familieleden zijn (ouders of broers en zussen) maar bijvoorbeeld ook ‘verkeerde’ vriendjes of programma’s op televisie en computerspellen.
Ook ADHD kan ODD en CD beinvloeden. Ouders van kinderen met ADHD lopen veel meer risico dan andere ouders om inconsequent om te gaan met regels en afspraken, omdat deze kinderen zulk gedrag (bijvoorbeeld het verstoren van anderen) veel vaker vertonen.
Andere mogelijke oorzaken van gedragsstoornissen zijn leerproblemen, spraak- en taal problemen, problemen in de motoriek, zwakbegaafdheid, middelenmisbruik of emotionele problemen. Tot slot kan ook erfelijke aanleg een rol spelen in het ontstaan van ODD en CD.
